مدیریت مخاطرات سیلندرهای گاز تحت فشار در شرایط جنگ
در شرایط جنگ، بمباران یا حملات موشکی، سیلندرهای گاز تحت فشار (اکسیژن، هیدروژن، استیلن، پروپان، کلر، هیدروژن سولفید، کربن مونوکسید و غیره) به یکی از خطرناکترین منابع انفجار ثانویه، آتشسوزی گسترده، ترکشهای فلزی و انتشار گازهای سمی تبدیل میشوند. هدف اصلی، محافظت از سیلندرها در برابر ضربه و حرارت، جلوگیری از نشت گاز و مهار خطر تبدیل آنها به «موشک فلزی» است.
بخش اول – اقدامات پیشگیرانه (قبل از حمله یا در شرایط آمادهباش)
- محل نگهداری مناسب
- سیلندرها را در فضای باز یا با تهویه قوی نگهداری کنید (بهویژه برای هیدروژن، استیلن، پروپان و گازهای سمی). از انبار کردن در زیرزمین بسته یا اتاق بدون تهویه خودداری کنید.
- در صورت امکان، سیلندرها را از مراکز حساس نظامی و اهداف احتمالی دور کنید. زیرزمینهای مستحکم و دارای تهویه مناسب، دور از شیشه، گزینه مناسبتری هستند.
- تثبیت فیزیکی
- همه سیلندرها را با زنجیر یا بند فلزی به دیوار یا پایه محکم ببندید تا بر اثر لرزش ناشی از انفجار واژگون نشوند و شیر آنها آسیب نبیند.
- محافظت از شیر و رگولاتور
- کلاهک محافظ شیر همیشه بسته باشد و حتما رگولاتورها را جدا کنید.
- جداسازی گازهای ناسازگار
- گازهای آتشزا (استیلن، هیدروژن، پروپان) را از گازهای اکسیدکننده (اکسیژن، کلر) جدا کنید. حداقل فاصله ۶ متر یا یک دیوار ضدحریق الزامی است.
- اکسیژن را در کنار روغن یا مواد سوختنی قرار ندهید.
- تهویه متناسب با چگالی گاز
- برای گازهای سبکتر از هوا (هیدروژن، متان): تهویه در بالاترین نقطه.
- برای گازهای سنگینتر (پروپان، کلر): تهویه در نزدیکی کف (کلر در نقاط پایین جمع میشود).
- محافظت فیزیکی در برابر ترکش و آتش ناشی از حملات و انفجار بمب
- سیلندرها را پشت دیوار بتنی، بلوک سیمانی، کیسههای شن یا خاکریز قرار دهید (نه در فضای کاملاً بسته بدون تهویه).
- از پنجرهها و سقفهای سبک دور باشند.
- برای خنککاری در برابر حرارت، از اسپری آب از فاصله امن استفاده کنید.
- نصب علائم هشدار برجسته
- از علائم فلزی با نمادهای بینالمللی (آتشزا، سمی، تحت فشار) روی درِ انبار استفاده کنید.
بخش دوم – اقدامات مهم هنگام حمله
- قطع گاز و برق
- اگر وقت و امنیت کافی دارید، شیر اصلی سیلندرها را ببندید و رگولاتورها را باز کنید.
- برق اضطراری و اصلی، موتورهای الکتریکی و هر وسیله جرقهزا را قطع کنید (از جمله ممنوعیت سیگار و شعله).
- همچنین جریان گاز شهری را با بستن شیر اصلی ساختمان قطع کنید.
- خنککاری از راه دور
- اگر سیلندرها در محوطه باز هستند و خطر شعلهور شدن وجود دارد یا شعله به آنها نزدیک است، با آبپاش (از فاصله مطمئن) آنها را خنک کنید.
- ایجاد خاکریز اضطراری
- سریعاً در اطراف انبار سیلندرهای پرخطر (پروپان، استیلن) خاکریز ماسهای به ارتفاع ۵۰ سانتیمتر بکشید تا از سرایت آتش جلوگیری شود.
- اولویت با جان انسانها
- اگر منطقه در حال انفجار و بمباران مستقیم است، تجهیزات را رها کرده و تخلیه کنید.
بخش سوم – هنگام نشتی یا آسیب به سیلندر
علائم هشدار: صدای هیس، بوی غیرعادی، یخزدگی اطراف شیر، احساس سرگیجه یا تنگی نفس.
- سریع منطقه را تخلیه کنید.
- از هرگونه ایجاد جرقه خودداری کنید.
- تهویه فوری ایجاد کنید (مطابق با چگالی گاز).
- به سیلندر نزدیک نشوید.
- با آتش نشانی و متخصصین حوزه گازهای صنعتی تماس بگیرید.
در صورت غیرقابل کنترل شدن شرایط:
- اگر شعله از شیر خارج میشود و نمیتوان خاموش کرد، اجازه دهید در جای خود بسوزد و از دور خنک شود، مگر اینکه خطر انفجار قریبالوقوع باشد، در این صورت باید بلافاصله محل را ترک کنید.
- در صورت نشتی گاز سمی یا آتشزا، هرگز خلاف جهت باد حرکت نکنید.
بخش چهارم – نکات ویژه برخی گازها
- اکسیژن: شدت سوختن را چند برابر میکند و باید دور از چربی و روغن قرار گیرد. هرگز آب روی اکسیژن خالص نپاشید (از خاموش کننده های دیگر استفاده شود).
- هیدروژن: فوقالعاده انفجاری است و شعله نامرئی دارد و باید دور از هر منبع جرقه باشد. تهویه در بالاترین نقطه قرار گیرد.
- استیلن: حساس به ضربه و حرارت، خاصیت انفجاری حتی بدون هوا دارد. هرگز خوابیده نگهداری نشود. پس از جابهجایی مدتی عمودی بماند. در صورت امکان با رعایت فاصله از آن استفاده کنید.
- کلر: گاز سمی و سنگینتر از هوا است و در نقاط پایین جمع میشود. به سوی محلهای مرتفع بروید و تهویه نزدیک کف زمین باشد.
به بوی غیرعادی گازها حساس باشید:
بسیاری از گازها در صورت نشت میتوانند مسمومیت ایجاد کنند. در صورت استشمام بوی غیرطبیعی در اطراف سیلندرها، آن را به عنوان یک هشدار ایمنی در نظر بگیرید.
- استیلن بویی شبیه سیر یا پلاستیک سوخته دارد.
- کلر بویی بسیار تند و خفهکننده، شبیه وایتکس یا مواد ضدعفونیکننده دارد.
- پروپان و متان ذاتاً بیبو هستند، اما برای تشخیص نشتی، بویی شبیه تخممرغ گندیده به آنها افزوده میشود.
